Trots wordt gemeld dat Nederland voor de derde keer Wereldkampioen pensioenen is geworden, althans volgens de onderzoeksnormen van Mercer. Trots zijn met name degenen, die alles bij het oude willen houden en de disclaimer Resultaten uit het verleden …….. aan hun laars lappen.

Er wordt veel gespaard

Een belangrijk element voor de goede beoordeling van Nederland is het feit dat hier ontzettend veel voor pensioen is en wordt gespaard. Net als particulieren met vermogen hebben geldinstellingen zoals pensioenfondsen het laatste decennium last van een heel laag rendement en bij tijd en wijle van verliezen op beleggingen. Bedrijven willen beschikbare middelen nu liever gebruiken voor investeringen dan voor pensioen om de simpele reden dat (ze denken dat) de eigen activiteiten meer rendement opleveren dan de beleggingen van het pensioenfonds of de verzekeraar. Bedrijven krijgen daarbij steun van de regering, die het onwenselijk vindt dat door extra bijstortingen voor pensioen de loonkosten te hoog worden.   

De aanname dat pensioenen gegarandeerd zijn is inmiddels achterhaald. Pensioenfondsen blijken - volgens de strenge regelgeving - pensioenen niet te kunnen garanderen. Bedrijven vinden het overnemen van die garantie - terecht - een te groot risico. Verzekeraars garanderen nog wel, maar de prijs van die garantie is zo hoog dat regelingen noodgedwongen naar beneden worden bijgesteld.

Doormodderen

Het risico ligt nu dus grotendeels bij werknemers en gepensioneerden. De vraag rijst dan al snel hoe de beschikbare pensioenmiddelen worden verdeeld. De discussie over (intergenerationele) solidariteit is op gang gekomen. Eindelijk laten de jongeren ook hun stem horen. Politieke kleur, wel of geen vakbondslid, het speelt daarbij geen rol. Het standpunt van de jongeren is meestal anders dan die van de moederorganisatie. De vergelijking met de occupy beweging dringt zich op.

Ondertussen wordt op basis van ‘oud denken’ doorgemodderd. Van de te lage pensioenvermogens worden jaarlijks vermogens aan kosten in mindering gebracht. Want terwijl voor velen afstempelen van pensioen steeds dichterbij komt, verdienen duizenden mensen, zoals uitvoerders, adviseurs,  vermogensbeheerders, etc. een dikke boterham aan andermans pensioen.

De uitvoering is veel te duur door:  

• de ingewikkeldheid van regelingen, allerlei  overgangsbepalingen en uitgebreide verantwoordings- en governanceregels
• te hoge advieskosten, omdat - ook ingevolge regelgeving – telkens weer nieuwe prognoses, ABTN’s, ALM-studies, beleggingsplannen en herstelplannen moeten worden gemaakt. (Prognoses en plannen die niet  uitkomen omdat de aannames telkens weer niet blijken te kloppen.)
• beleggingsadviseurs en vermogensbeheerders, die allerlei constructies verzinnen om een hoger rendement te halen. Dat lukt bijna nooit maar de beleggingskosten zijn wel hoger. En die komen vervolgens  in mindering op het toch al lage rendement.

Ondertussen moet de werknemer geloven dat hij zelf niets kan, niet zelf kan kiezen, niet zelf beleggingskeuzes kan maken en hij beter niet zelf aan zijn pensioen kan komen. Terwijl anderen over zijn pensioen beslissen, wat niet altijd goed uitpakt. Ook hier weer een parallel met de bezwaren van de occupy beweging.

Waarom geen nieuwe collectiviteiten

Er wordt voorbij gegaan aan het feit dat pensioenfondsen en verzekeraars pensioengeld - om welke  redenen? - in  beleggingsfondsen beleggen; beleggingsfondsen, die voor iedereen toegankelijk zijn. Dat zijn toch ook collectiviteiten? Waarom geen nieuwe collectiviteiten gecreërd, waaraan werknemers vrijwillig kunnen deelnemen in plaats van gedwongen winkelnering bij een pensioenfonds of verzekeraar? Bij een vergelijking tussen individueel en collectief beleggen worden deze aspecten en alle zichtbare en niet zichtbare kosten van de verplichte uitvoering buiten beschouwing gelaten.

Het heeft geen zin tijd en energie te steken in discussies over het zo mogelijk handhaven van het oude pensioenstelsel, hetgeen halfslachtige oplossingen tot gevolg heeft. Stop die tijd en energie in de vormgeving en invulling van een nieuw pensioenstelsel, dat eenvoudig en transparant is, goedkoop en voor iedereen begrijpelijk. Betrek werknemers daarbij. Zij zijn immers niet alleen de eigenaren van hun pensioenloon, maar ook de risico-eigenaren van nu,  maar inmiddels ook eigenaar van de risico’s.

Arjan van der Hoek  is mede-eigenaar van Stattler & Waldorff,  een netwerkorganisatie die bedrijven helpt pensioenoplossingen te creëren op basis waarvan werknemers daadwerkelijk hun verantwoordelijkheid kunnen nemen, voor bij hen passende oplossingen kunnen kiezen en waar voor hun pensioengeld krijgen.