Waar staan we voor?

Voor een mooie verzorgde oude dag moet je beschikken over inzetbaar talent met economische meerwaarde en voldoende financiële middelen. Pensioen is daar een onderdeel van. Onvoldoende pensioenkennis maakt van de oude dag een hachelijke onderneming. Meer kennis, veel meer eenvoud en meer zeggenschap is voor medewerkers noodzakelijk. Het is geen vraag of ze dat willen, ze zullen wel moeten!

Druk van buiten af wordt steeds sterker

Oude pensioenzekerheden zijn verdwenen. Ooit was het een bastion van vertrouwen. De dekkingsgraad van menig pensioenfonds ligt onder de 100 procent terwijl minimaal 105 procent vereist is. Veel organisaties zouden forse bijstortingen moeten plegen en premies moeten verhogen, maar die mogelijkheden zijn in tijden van economische crisis beperkt. Daarom wordt inmiddels het indexeren achterwege gelaten en staat afstempelen van reeds opgebouwde pensioenen voor de deur.

Dat zijn ernstige signalen en staat op gespannen voet met het feit dat adviesbureau Mercer voor derde maal op rij wereldwijd Nederland de hoogste waardering geeft als het gaat om de kwaliteit van de pensioenen.

Generationele solidariteit?

De grijze generatie van de babyboomers wordt snel een grote uitzondering.

Zij hebben hun pensioen goed geregeld en voeren gesteund door de vakbonden het hoogste woord over het handhaven van oude systemen. Zij zijn niet de maat voor morgen en ook niet de eerste partij die zou moeten beslissen over het pensioen en pensioenleeftijd.

Een nieuwe categorie medewerkers dient zich aan. Ze hebben exact dezelfde problemen als tien jaar geleden, zoals het ontbreken van passende opleidingen en een gebrek aan werkperspectief, onvoldoende inzetbaar talent met een economische tegenwaarde, én een onzeker pensioenperspectief, onzekere financiële slagkracht. De enige zekerheid die ze lijken te hebben is dat zij nog vele jaren door moeten werken.

De jongere leeftijdscategorieën lijken het vertrouwen in pensioen al helemaal verloren te hebben. Er zijn geen nieuwe zekerheden te verwachten. Waarom nog solidair zijn met oudere collega’s en gepensioneerden? Waarom hoge premies betalen, als de kans dat zij daar iets van terugzien steeds kleiner wordt en de kans op moeten doorwerken tot het bittere einde steeds groter?

Oude systemen overeind houden is geen oplossing voor de pensioenproblematiek, dat is verspilde energie. We zullen eerder fundamenteel anders moeten gaan denken over werken en niet-werken. Het zou daarbij helpen als veel meer jongere medewerkers een eigen positie in de pensioendiscussie innemen, want er valt nog te weinig nieuw denken vast te stellen bij de generaties die vinden dat ze het voor het zeggen hebben

Oud denken past niet meer in een nieuw tijdperk

Het pensioenakkoord getuigt van oud denken. Het is het klassieke denken dat stamt uit de industriële samenleving. Het tijdperk van de oude arbeidsverhoudingen dat goed paste bij de traditionele ideeën over pensioen. Grofweg de periode 1950-2000. Jaren waarin er plaats en financiële middelen waren voor regelingen voor vervroegd uittreden en prepensioen. We hebben echter de fout begaan te denken dat zulke jaren structureel in plaats van tijdelijk zijn. Dat wordt nu afgestraft.

Het huidige en het komende tijdperk zien er volkomen anders uit. In het diensten- en netwerktijdperk waarin we nu verkeren, worden pensioenvoorzieningen voor medewerkers onderdeel van hun economisch verdienvermogen en hun beschikbare financiële middelen, dat hen in staat moet stellen onafhankelijk van hun leeftijd aan het werk te kunnen blijven.

Mensen worden zich langzaam bewust dat dit meer vitaliteit oplevert dan te stoppen met datgene waar ze hun hele ziel en zaligheid inleggen.

Blijven drammen op een bepaalde leeftijdsgrens lost het pensioenprobleem juist niet op. We hebben in plaats daarvan behoefte aan een arbeidsmarkt die het mensen mogelijk maakt om ongeacht hun leeftijd door te werken. Als dat lukt, is een grote stap op een nieuwe weg gezet.

Een verleden zonder toekomst?

De pensioenen worden onbetaalbaar. Het huidige pensioensysteem heeft geen bestaansrecht meer. We leven langer, werken te weinig en verwachten te veel zekerheid. Harde maatregelen staan ons te wachten.

De rek is uit de premiestijging. Organisaties nemen steeds meer de pensioenkosten als uitgangspunt. De gegarandeerde eindopbrengst die medewerkers verlangen verandert daardoor in een onzeker ambitienievau.

Vrij vertaalt betekent dit voor medewerkers dat anderen het menu bepalen, het aantal gangen onduidelijk is en zij de steeds hogere prijs moeten betalen.

Nieuw denken is broodnodig

Nieuw denken begint bij het opnieuw vaststellen van de intentie en essentie van pensioen:

Pas als we recht doen aan deze essentie en intentie kunnen we nieuwe pensioenvormen zien en beginnen te werken aan een pensioen- en uitvoeringsbeleid voor medewerkers, ZZp’ers en zelfstandigen, waarbij zij in staat worden gesteld hun verantwoordelijkheid daadwerkelijk te nemen. Daarom de navolgende negen oplossingsrichtingen.

1. Schaf verplichte deelname aan pensioenregelingen af.
2. Biedt medewerkers de vrijheid hun pensioen op individuele basis bij een als ‘pensioeninstelling’ gekwalificeerde organisatie onder te brengen. Verzekeraars, pensioenfondsen, premiepensioeninstellingen, banken, vermogensbeheerders.
3. Pensioen is een arbeidsvoorwaarde. Werkgevers die nergens meer garant voor staan hebben geen recht op een positie in het pensioenuitvoeringsorgaan.
4. Richt niet-commerciële collectiviteiten op, bestuurt door professionals, gekozen door een afvaardiging van de deelnemers.
5. Beheer geïndividualiseerd pensioenvermogen binnen een collectiviteit op basis van ‘institutional retail’, beheer van individueel vermogen binnen een collectieve institutioneel beheerde beleggingsportefeuille.
6. Laat de medewerker in onderlinge samenhang zijn doelvermogen, de afwijkingstolerantie, de hoogte van de premie en zijn risicoprofiel bepalen. De vermogensbeheerder voert een zodanig beleggingsbeleid dat het doelvermogen binnen de aangegeven tolerantie gegarandeerd wordt gerealiseerd.
7. Opgebouwd pensioenvermogen blijft altijd opvraagbaar en kan bij een andere pensioeninstelling worden ondergebracht.
8. De medewerker bepaalt zelf wanneer hij (gedeeltelijk) met pensioen gaat, zonder dwang tot opname. Formuleer slechts fiscale spelregels op basis waarvan ook afkoop ongestraft tot de mogelijkheden behoort.
9. Verantwoordelijkheid voor de pensioenresultaten ligt bij de medewerker. Collectieve bemoeizucht en paternalisme moeten verdwijnen.