Zorgconcentratie zal de prijzen opdrijven

‘Concentratie en spreiding van zorg’ is aantrekkelijk voor patiënten, grote ziekenhuizen en zorgverzekeraars. Maar de prijzen van behandelingen zullen erdoor stijgen. Tenminste, bij de grote ziekenhuizen.

Het lijkt een mes wat aan vele kanten snijdt: wanneer een ziekenhuis alleen nog gaat doen waar ze goed in is (bijvoorbeeld darmkankeroperaties), komen er meer patiënten naar dat ziekenhuis, worden de behandelteams meer ervaren, worden de resultaten beter, en dit trekt dan weer meer patiënten. De hogere kwaliteit die zo ontstaat verbetert niet alleen de overlevingskansen van patiënten, maar voorkomt ook fouten (en foutkosten) en maakt schaalvoordelen mogelijk. De patiënt is gezonder, de verzekeraar hoeft minder behandelingen te vergoeden en het ziekenhuis heeft een prachtige behandeling van enige schaal in handen.

Want ziekenhuizen zijn gebaat bij schaal. Voor Apple wordt het pas leuk wanneer er miljoenen producten gemaakt worden, maar een groot ziekenhuis is voor de veel behandelingen al blij met tientallen patiënten per jaar. Die schaal verbetert zoals gezegd de kwaliteit, maar ook de logistiek, de inkoopmacht bij leveranciers en de aantrekkelijkheid voor medisch talent wordt groter. In de praktijk zijn het dan ook alleen de grote ziekenhuizen die genoeg volume hebben om de bijzondere behandelingen kunnen bieden.

Omrijden

Het effect van concentratie van zorg is dat wij als patiënten wat verder moeten reizen, omdat er minder ziekenhuizen in ons dichtbevolkte land zijn die de behandeling bieden. Dat vinden we – omdat wij graag onze overlevingskansen willen vergroten – niet erg: we rijden graag een stukje om.

De verzekeraar en de ziekenhuizen moeten nu wel hun contracten op gaan frissen. Want het ziekenhuis wat nu opeens meer darmkankeroperaties gaat uitvoeren wil daarvoor vergoed worden. De vraag is nu, wie er met de schaalvoordelen en de financiële waarde van de kwaliteitsverbetering vandaar gaat.

Aan de onderhandelingstafel zal de verzekeraar merken dat – hoewel een verzekeraar door alle fusies een fors marktaandeel vertegenwoordigt – hij zaken doet met een de facto monopolist. Het ziekenhuis wat als beste de darmkankeroperaties uitvoert in de regio, krijgt de patiënten uit de regio. Wij patiënten zijn weliswaar bereid een stuk om te rijden voor kwaliteit, maar we willen niet omrijden voor een goedkoper ziekenhuis. We zijn immers verzekerd, dus het kost ons toch niks. Het grote ziekenhuis kan dus vragen wat het wil. Voor de vorm zal er nog een maatschappelijke verantwoorde uitleg bij gegeven worden: ‘we leggen nu al geld toe op darmkankeroperaties, kwaliteit kost nou eenmaal geld, daarom moet de prijs omhoog’, maar uiteindelijk wordt aan de onderhandelingstafel de prijs op basis van onderhandelingsmacht vastgesteld. En die onderhandelingsmacht ligt dus bij de ziekenhuizen.
Spreiding

Voor de kleine ziekenhuizen is ‘spreiding’ bedacht. Het idee is dat de groten allerlei simpeler zorg overbrengen naar de kleinere buurtziekenhuizen. Waar bij concentratie het recht van de sterkste geldt (de beste kwaliteit blijft over) geldt voor de spreiding het gunnen aan de zwakkere. In de bedrijfstak die zo schaalgedreven is, is dat een kwetsbaar model.

Voor de verzekeraar is het natuurlijk jammer dat veel van de waarde van schaal- en kwaliteitsvoordelen in de zakken van de grote ziekenhuizen gaan verdwijnen. Op hun beurt zullen zij hun onderhandelingsgewicht echter weer in de strijd gooien bij de kleine ziekenhuizen die met een afkalvend assortiment, met de pet in de hand, steeds minder in de melk te brokkelen hebben.

Barend van Lieshout is adviseur voor de zorg bij Rebel.