De weerstaanbare kostenstijging in de zorg

Bij ongewijzigd beleid wordt onze gezondheidszorg onbetaalbaar, al blijft het uiteraard een kwestie van smaak wanneer de grens bereikt wordt. Nu hebben alle recente kabinetten geprobeerd de kostengroei in te dammen, zonder veel succes. Zijn de kosten in de zorg echt onbeheersbaar of zijn in het verleden de verkeerde keuzes gemaakt?

Verschuilen achter vergrijzing

Om een antwoord te vinden op die vraag, heb ik de laatste rapporten van de Oeso, de Parijse denktank van rijke industrielanden, en van McKinsey nog eens nageplozen waarin de systemen van gezondheidszorg van vele landen worden vergeleken wat betreft kosten en effectiviteit. Bezuinigingen hoeven niet te leiden tot een slechtere gezondheidszorg.

Van de geïndustrialiseerde landen geeft Japan het minst uit, terwijl volgens alle statistieken de Japanners de gezondste mensen ter wereld zijn. Bovendien is die stijging wel degelijk te beïnvloeden. Politici verschuilen zich vaak achter de vergrijzing als de onvermijdelijke oorzaak van de kostenexplosie. Maar in werkelijkheid is het de steeds duurder wordende innovatie. En of al die nieuwe en dure behandelingsmethoden worden ingevoerd, is wel degelijk beïnvloedbaar en uiteindelijk een politieke beslissing.

Fabrikanten fuseren

Alle innovatieve producten tegenhouden, is politieke zelfmoord en we zullen voorlopig wel doorgaan met behandelingen te vergoeden van soms meer dan €300.000 per jaar. Maar het lijkt afgelopen met de steeds maar doorgaande stroom dure geneesmiddelen, vroeger de snelst stijgende post in de gezondheidszorg. Het aantal dure geneesmiddelen dat octrooivrij wordt, groeit gestaag en wordt in ijltempo vervangen door aanzienlijk goedkopere merkloze kopieën. Maar of dat blijft? Steeds meer fabrikanten van merkloze generica zijn aan het fuseren. Dat betekent minder concurrentie en een grote kans op een stijging van de prijzen, ook in die sector.

Ik denk dat het meeste geld te halen valt in het bezuinigen op de organisatie van de zorg. Wij geven vergeleken met het buitenland relatief het meest uit aan administratie en management. Maar daarop geld besparen, wordt moeilijk. Het is ook de managementlaag die de bezuinigingen moet uitvoeren. Ook kan het mes in de manier waarop ziekenhuizen worden gerund. Ik begrijp nog steeds niet waarom een ziekenhuis van 450 bedden 3000 man personeel in dienst moet hebben, zelfs als ik corrigeer voor het personeel nodig voor de poliklinische zorg aan patiënten.

Efficiëntieprobleem

Volgens hun jaarverslagen willen bijna alle ziekenhuizen de beste van Nederland worden, maar geen enkel de goedkoopste. Ieder ziekenhuis heeft wel een kwaliteitssysteem met een klinkende naam. En kwaliteitsverhoging is jarenlang gezien als een manier om de kostenstijgingen in te dammen. Zorg van hoge kwaliteit is zeker goed voor patiënten; die krijgen minder complicaties, zijn sneller het ziekenhuis uit en komen minder terug. Maar dat leidt niet tot bezuinigingen, omdat de tijd die artsen en verpleging overhouden, wordt gebruikt voor meer andere verrichtingen. En die maken de zorg uiteindelijk duurder.

Inmiddels zijn de kosten voor een nacht in een Nederlands ziekenhuis de hoogste ter wereld en staat de helft van de bedden leeg, ook een wereldrecord. En dat komt niet door een teveel aan bedden of een verschuiving van behandeling naar de polikliniek of de eerste lijn. Volgens de Oeso scoren we daarin gemiddeld. Kennelijk is er een groot efficiëntieprobleem in de Nederlandse ziekenhuizen.

Huub Schellekens is arts en hoogleraar farmaceutische biotechnologie.