Scheuren in de marktwerking van de gezondheidszorg

Laat ik beginnen te stellen dat ik vind dat elk ziekenhuis bedrijfsmatig scherp geleid moet worden. Dat wil zeggen, met een scherp oog voor kwaliteit, veiligheid, professionele inkoop, een degelijke financiële uitgangspositie en zich bewust van zijn reputatie.

Met andere woorden, een ziekenhuis bestaat, net als een bedrijf, bij de gratie van het verlenen van goede en klantvriendelijke zorg. Om dat te kunnen doen is het noodzakelijk om elke euro die uitgegeven wordt, zo scherp mogelijk te bewaken. In mijn ogen betekent dat ook dat alle out of pocket uitgaven minimaal eens in de drie à vier jaar herbeoordeeld worden en soms ook opnieuw aanbesteed.

Fundamentele weeffout

Bedrijfsmatig leiden is niet hetzelfde als een bedrijf zijn. Een fundamentele weeffout in het huidige zorgstelsel om tot echt bedrijfsmatige afwegingen te komen, betreft de positie van de patiënt zelf. Zelden is er voor de patiënt een reële overweging om niet te consumeren, omdat de kwaliteit/prijs verhouding hem of haar niet aanstaat. Bovendien betaalt hij heel vaak zelf de rekening niet, dat doet de zorgverzekeraar. Immers iedereen is verplicht zich te verzekeren tegen ziektekosten, de zorgverzekeraar rekent een premie en op grond daarvan bestaat een ‘recht’ op de gewenste zorg.

Een ziekenhuis heeft, naast kenmerken van een zeer complex bedrijf, ook kenmerken van een dienstverlenende maatschappelijke organisatie. Maakt een ziekenhuis alleen bedrijfsmatige afwegingen en stoot het niet-renderende activiteiten af, dan zijn ‘dure’ patiëntengroepen de dupe. Vergoedingen voor patiëntengroepen met dure geneesmiddelen, zoals oncologische patiënten kunnen bijna nooit uit, voor geen enkel ziekenhuis in Nederland. Moet een ziekenhuis dat dan maar niet meer doen? En wie gaat deze patiënten dan wel behandelen? Dat lijkt me maatschappelijk zeer onverantwoord.

Nieuwe wachtlijsten

Ook de overheid zelf en het stelsel zoals we dat in Nederland sinds 2006 ingevoerd hebben, toont vele kenmerken die we in een normale marktsituatie in het geheel niet hebben. Het door de koepelorganisaties met de minister afgesloten hoofdlijnenakkoord – waarin een groei is afgesproken van maximaal 2,5% - gaat tot grote, te voorspellen problemen leiden in de vorm van nieuwe wachtlijsten.

In sommige regio’s wordt door zorgverzekeraars nog een beperkte groeiruimte afgesproken, in andere regio’s met name in Zuid Nederland worden voorstellen gedaan met dubbelcijferige omzetbeperking binnen 1 jaar! Dat geeft onherroepelijk nieuwe wachtlijsten in de loop van 2012 en een zwarte pieten-spel tussen de politiek, zorgverzekeraars en ziekenhuizen. In welke markt komt het voor dat een reële vraag niet wordt gehonoreerd? En in welke markt komt het voor dat een jaarresultaat tot vijf jaar na dato via een claw-backregeling door de minister kan worden aangepakt?

Eigenlijk vertoont dit stelsel vele tekenen van een selectief shoppen door de overheid binnen het systeem van marktwerking. Wel de voordelen maar niet de nadelen.

Nadenken over een andere richting

Wordt het niet tijd om eens na te denken over een andere richting van ons zorgstelsel met minder theoretisch spierballenvertoon over marktwerking? Zou een stelsel met een gefiscaliseerde premie, één clearinghouse voor afhandeling van het betalingsverkeer, en een regionale inkoop waar patiëntenorganisaties een rol in krijgen, niet veel meer tegemoet komen aan de wensen die we met elkaar hebben op zorggebied. Een dergelijk systeem bestaat al (met goede resultaten) in bijvoorbeeld Catalonië en in sommige delen van Scandinavië.

Hans Feenstra is voorzitter RvB Martini ziekenhuis, voorheen internist en bestuursvoorzitter De Friesland Zorgverzekeraar. Hij schrijft op persoonlijke titel.