Commercie geeft soms niet thuis

Toestaan van risicodragend kapitaal in de zorg zal leiden tot een andere houding van zorginstellingen. Zij zullen zich steeds meer als onderneming opstellen. Onder invloed van de investeerders zullen de nieuwe prestatie-indicatoren voornamelijk uit financiële parameters bestaan: omzet, winst en aandeelhouderswaarde. De tucht van de markt zal zich vooral doen gelden in de onderhandelingen met de zorgverzekeraars: als een minimale kwaliteit eenmaal gewaarborgd is, zal de verzekeraar op prijs inkopen. Met een beetje geluk - we gaan voorbij aan het verschijnsel dat marktwerking soms leidt tot hogere prijzen - zal dit positief bijdragen aan de betaalbaarheid van de zorg.

Het ongelijk van Schippers

Maar nu het ongelijk van Schippers. De gekozen rechtsvorm is wel degelijk van belang. In een gewone onderneming hebben de aandeelhouders het voor het zeggen en geven hun belangen de doorslag. In de gezondheidszorg is dit echter ongewenst. Ten eerste omdat commerciële mechanismen op geen enkele manier garant staan voor een cliëntgerichte oriëntatie. In een gewone markt is dat lastig en irritant, denk maar aan de onbereikbaarheid van veel bedrijven, maar in de zorg is dat onacceptabel. Het gaat hier immers om lijf en leden, leven en dood.

Ten tweede omdat in de zorg de burger geen klant is die een dienst afneemt, maar een patiënt die een - ernstige - medische klacht heeft. Voor het effectief behandelen daarvan zijn het vertrouwen en de motivatie van de patiënt van groot belang. Die krijg je alleen als hij of zij zeggenschap heeft over de zorg.

De sociale onderneming

De enige organisatievorm die deze problemen ondervangt, is de sociale onderneming. In deze vorm staat de realisatie van maatschappelijke meerwaarde centraal: patiënten genezen en motiveren om hun eigen gezondheid te managen.

In zo'n onderneming is het toezicht niet exclusief van de aandeelhouders, maar zullen alle belangrijke stakeholders vertegenwoordigd zijn: overheid, investeerders en burgers/patiënten. Zo komt er ruimte voor een gezonde zorgmarkt: gelijkwaardige partijen die niet alleen hun rechten uitoefenen, maar ook verantwoordelijkheid willen dragen voor kwaliteit en betaalbaarheid.

Prof. dr. Maarten J. Verkerk en dr. Dik Hermans zijn bestuurder van VitaValley, een innovatienetwerk in de zorg.