Inmiddels is die meer dan verdubbeld. Met dank aan de verbeterde hygiëne, goed voedsel, betere leefomstandigheden en de ontwikkeling van de geneeskunde, met name de uitvinding van de antibiotica. Momenteel, in de 21 eeuw, is antibiotica zo vanzelfsprekend aanwezig en redt zo vanzelfsprekend levens dat we er niet eens meer bij nadenken. En precies daar gaat het fout.

Het is de vraag of antibiotica de status van ‘wondermiddel’ wel kan houden. Door veelvuldig gebruik in de veterinaire en humane sector dreigen steeds meer bacteriën resistent te worden. Een bijkomend probleem is dat er weinig nieuwe antibiotica op de markt komen.

25.000 doden

Antibioticaresistentie vormt een groeiende bedreiging voor de hele volksgezondheid. Jaarlijks sterven in Europa alleen al 25.000 patiënten als gevolg van antibioticaresistente bacteriën. In de afgelopen jaren is in Nederland een alarmerende toename van resistentie opgemerkt die wordt veroorzaakt door onder andere de ESBL-bacterie. Het gevolg is dat gangbare en veilige antibiotica niet meer voor behandeling van infecties gebruikt kunnen worden omdat ze onwerkzaam zijn.

Riscobesef

Langzaam begint het risico van antibioticaresistentie door te dringen tot de maatschappij. Nieuws over de uitbraken van de EHEC-bacterie in Duitsland, de Klebsilla-bacterie in het Maastand ziekenhuis en de MRSA-problematiek in zieken- en verzorgingshuizen maakt mensen ervan bewust dat resistentie geen theoretisch risico is.

Wat mij betreft groeit dit risicobesef nog niet snel genoeg. Politici, bestuurders en professionals in de gezondheidszorg zijn er nog onvoldoende van doordrongen dat er mensenlevens op het spel staat. De actie die nodig is ontbreekt nog. Wetenschappers, overheid en bedrijfsleven moeten de handen in elkaar slaan om het probleem bij de wortels aan te pakken.

De aanpak

Antibioticaresistentie kan alleen effectief worden bestreden, wanneer het integraal wordt aangepakt. Het wordt het behandeld als het volksgezondheidsprobleem dat het inmiddels is en niet uitsluitend als een ziekenhuisprobleem.

GGD Nederland heeft verschillende aanbevelingen voor de aanpak van antibioticaresistentie gedaan bij de vaste Kamercommissies voor VWS en ELI. Aanbevelingen zoals:

• Wettelijke basis voor de meldingsplicht bij antibioticaresistente stammen in ziekenhuizen en andere zorginstellingen bij de GGD;
• Strikte toepassing van hygiënemaatregelen in ziekenhuizen en andere zorginstellingen;
• Een betere monitoring van de resistentieproblematiek;
• Onderzoek naar cruciale factoren bij verspreiding van resistente (ziekenhuis)bacteriën;
• Pak resistentieproblematiek in de veehouderij aan bij de bron: versnel de reductiedoelstellingen en pas antibioticagebruik alleen curatief toe;
• Zorg voor wettelijke verankering van volksgezondheidsbelangen in relatie tot veeteelt;
• Overheid en farmaceutische industrie moeten samen investeren in de ontwikkeling van nieuwe antibiotica en methoden voor de bestrijding van resistente ziekteverwekkers.

Wij zullen antibioticaresistentie blijven agenderen tot er een effectieve aanpak is. Zodat antibiotica vanzelfsprekend blijft werken. Doet u mee?

Laurent de Vries is directeur van GGD Nederland en deelnemer in het bestuurdersnetwerk STG/Health Management Forum.

Column geleverd door STG/HMF. STG/HMF ondersteunt de deelnemers van haar netwerk en andere partijen in de zorg bij visie- en strategieontwikkeling op verschillende beleidsniveaus en bij het gezamenlijk verkennen van nieuwe trends in de gezondheidszorg.