Meest gelezen

28 reacties

Een uitstekend artikel! Mijn complimenten

Dhr. van den Broek

Uitstekend stuk! Jammer dat ik dit soort verhalen in de Nederlandse politiek te weinig hoor. Mogelijk omdat het moeilijk uit te leggen is aan het gewone publiek.

Dhr. Bianchessi

Op zich een goed verhaal, maar ik heb toch twee kanttekeningen.
1. Er wordt gesteld dat overheden het geleende geld nuttig aanwenden. Daar heb ik toch zo mijn bedenkingen bij. Er zijn legio voorbeelden van slechte overheidsbestedingen.
2. De schulden krimpen in verhouding vanzelf bij voldoende groei. Maar de vraag is of de eerdere groei haalbaar is. Want werd die niet mede mogelijk gemaakt door sterke bevolkingsgroei. Dat is nu niet aan de orde, we stevenen nu op een sterke vergrijzing af.

Remco Wiegmink

Die persoon, was dit Mark Rutte. Die hoor ik ook alsmaar roepen dat de staatsschuld omlaag moet.
Of zal Rutte weten dat de investeringen die wij gedaan hebben straks gigantische verliezen gaan opleveren. De kosten op de inkomsten van de aardgasbaten hadden geen rekening gehouden met de kosten die er nu gaan aankomen. Inkomsten van de investering zijn ook in een bodemloze put gestopt de afgelopen 20 jaar i.p.v. innovatie opdat nu kansrijke nieuwe investeringen gedaan kunnen worden. Misschien bedoelt die meneer dat wel.

Dhr. Kohler

Als ieder EU land Duisland zou kopieren dan zouden we er hier, en al helemaal de zuidelijke landen , er een stuk beter bijzitten ;) Waarom iets veranderen met deze groei cijfers.

Ik ben blij dat NL qua financien/begroting een blok probeert te vormen met DL en niet met bijv een land als frankrijk dat niet wil/kan hervormen en zo de slag gaat verliezen en alleen maar verder achterop raakt. En ik hoop zelfs dat NL er ook alles ana gaat doen om op termijn ook een keer onder de 0% te gaan komen.

De spaarders, pensioenfondsen en verzekeraars hebben naar mijn idee nu juist de kans om hun geld te investeren in bijvoorbeeld (duurzame) energie, infrastuctuur en de kenniseconomie waar met een goede risicospreiding en de wind van QE in de rug een nog mooier rendement valt te behalen als met obligaties.

Martijn de Boer

Leuk verhaal, maar ik zou de Nederlandse staatschuld graag willen plaatsen in het licht waarin onze gasopbrengsten tot nul reduceren en in plaats daarvan de kosten komen van het repareren van de aangebrachte schade. Als we ook nog even de sterke vergrijzing met haar kosten meenemen en de grote investeringen die er gepleegd moeten worden als gevolg van de stijging van de zeespiegel, dan lijkt mij de staatschuld wel degelijk erg zorgelijk. De volgende generatie moet opdraaien voor de spilzucht van de afgelopen 40 jaar. Verder heb ik hele grote bedenkingen in hoeverre de Nederlandse overheid goed heeft geinvesteeerd. rechtstreeks geven we ieder jaar 5 mrd. weg aan vaak onzinnige ontwikkelingssamenwerkings-projecten en via de EU doneren we miljarden aan militaire en corrupte regimes in bv. Egypte en Zimbabwe..............

Dhr. Elgersma

Maar wat gebeurd er als de rente stijgt? net als een huishouden moet je toch de rente betalen en nu hebben we nog het voordeel van lage rente maar zodra die 3 % stijgt heb je toch een probleem.

Dhr. van den Akker

Als ik het wel heb was het in Nederland econoom Van Gijn die er al op wees dat overheidsschulden geen belasting hoeven te vormen voor toekomstige generaties. Terecht wijst de heer De Boer erop dat schulden aan het buitenland een ander effect hebben dan binnenlandse. Wel hebben extra schulden van het rijk hoe dan ook als effect dat extra belasting moet worden geïnd in de toekomst.

Het echte welvaartsverlies van een periode met depressie is het verlies aan producten, zoals woningen, die gemaakt hadden kunnen worden door al die mensen die thuis zitten. Welvaartsverlies is er ook in de vorm van verdriet van mensen die graag hadden willen werken en tot werkloosheid gedwongen worden.

Dhr. Dekker


'Vraag' is oneindig. Dat is economieles 1. Vraag hoef je niet te stimuleren. Alleen het stimuleren/ vergroten van productiviteit behelst werkelijke economische groei.

Als de overheid 'de vraag stimuleert' doet ze niets anders dan het herverdelen van reeds beschikbare middelen. Ofwel met belastinggeld van vandaag, ofwel met belastinggeld van de toekomst (overheidsschuld). Hoe dan ook blijft het middelen afpakken van de een en weggeven aan een ander. (Zonder te willen beweren dat dat altijd goed of slecht is, maar benoem het gewoon voor wat het is).

Frank Prüst

Prima analyse van Marcel De Boer! Geen woord frans bij, ehh...
Als de Franse overbudgettering verdwijnt in vroegpensioen en andere leuke dingen dan is er weliswaar sprake van stimulering maar wel een heel onproductieve. Keyensiaanse stimulering is per definitie een zelfrenderende investering. Dat de helft van de Duitse Rijnbruggen in het Ruhrgebied op instorten staan waardoor vrachtwagens tot 100 km moeten omrijden en dat de Betuwelijn geen redelijke aansluiting kent is natuurlijk een godspe. Meer overheidstimulering is hard en hard nodig in Euroland maar politici moeten het begrip "productieve investering" niet zo oprekken. Ook niet in verkiezingstijd.

Dhr. Nieuwe Weme

Overheidsschulden verliezen met de jaren inderdaad hun betekenis. ALS er groei
is! Maar nieuwe schulden aangewend aan niet-productieve overheidsstimuleringen (Griekenland) blijven je achtervolgen tot in het zevende geslacht (Argentinie was 120 jaar geleden het rijkste land ter wereld met een zeer welvarende middenklasse).

Dhr. Nieuwe Weme

Ik denk dat ik schuld wel snap hoor. En heel veel andere mensen ook.

Ik snap heus wel dat het iemands anders vermogen is, en dat het vaak "een schuld aan jezelf" is, en dat je het meestal niet terug hoeft te betalen maar gewoon kunt doorrollen (al wordt de minister van financiën van Griekenland op dit moment met een andere waarheid geconfronteerd, maar dat terzijde).

En ik snap ook dat het huidige monetaire systeem steeds maar weer om nieuwe schulden vraagt en dus dat er geen pertinente onwaarheden staan in het bovenstaande betoog. Maar dat wil nog niet zeggen dat dit "the way to go" is.

Het artikel sluit af met de opmerking dat "de wereld snakt naar additionele effectieve vraag". Is dat zo?

Van zware luchtvervuiling, ontbossing, overbevissing en vervuiling van de oceanen, tot obesitas, burn-outs, en ouders die geen tijd meer hebben voor hun kinderen: het zijn allemaal symptomen van een te zware belasting die de economie legt op onszelf en onze ecosystemen.

De wereld snakt echt niet naar additionele vraag en dus een groeiende economie. Het huidige monetaire systeem legt dit dwingend op, ongeacht het huidige niveau van de welvaart en de wissel die dit trekt op onszelf en onze ecosystemen. Dat is pervers en uiteindelijk destructief.

De wereld snakt juist naar een verminderde effectieve vraag, naar duurzaamheid en balans. En in het verlengde daarvan, een nieuw monetair systeem dat dit ondersteunt.

Ron Roovers

In geval van Duitsland, het land doet zich dus wel degelijk te kort. Het heeft juist alle mogelijkheid om te investeren in duurzame infrastructuur.

Dhr. van der Vliet

Allemaal leuk en aardig, en eigenlijk boeit het me weinig of ik het snap of niet.
Maar als iemand van mij iets leent, dan wil ik het op een moment terug.
Zo is het altijd gegaan, en zo zal het altijd gaan.
Eeuwig durende leningen ten spijt, zodra de rentes niet worden betaald, is het game over.
Ook als er iets geleend wordt voor de toekomst en het kan nog zo nuttig zijn voor het land, dan nog moet er op een moment betaald worden. Belofte maakt schuld, in schuld zit een belofte van terug betaling.

'Wat zou er gebeuren als alle Europese landen conform ‘Maastricht’ hun schulden boven de 60% zouden wegwerken? In totaal krijgen beleggers dan al gauw € 2300 mrd teruggestort. Voor zo veel geld is nergens een bestemming te vinden, laat staan rendement.'
Dus het gaat om 2300 mrd. zonder onderliggende tegenwaarde ?
Of snap ik ook niet wat schuld is ?

Dhr. Scheres

En wie zijn schuld is dat?

Dhr. van Ommen

Het is merkwaardig dat De Boer de oorzaak van de huidige crisis onbenoemd laat:
Te veel schuld met een te lage rente voet.
De crisis oplossen met nog meer schuld en een rentevoet vlak bij nul is vragen om de volgende ontploffende luchtbellen.
Oplopende schulden zullen hogere belastingen veroorzaken. In Nederland is al sprake van belastinggekte. Een hoogste belasting schijf van 52% met nog een BTW van 21% met daarbij idioot hoge opslagen op energie (benzine, diesel en electriciteit) daarboven op nog gemeentelijke-, provinciale- en waterschapsbelastingen. en dan nog de zorgverzekering en andere premies die steeds meer inkomens afhankelijk worden.

De overheden hebben keer op keer laten zien dat hun investeringen onrendabel zijn en kosten enorm uit de hand lopen: HSL lijn, Amsteram Metro, Betuwe lijn.
Linkse mensen hebben nooit een probleem met vergroting van de staatsschuld. Vandaag hebben ze een probleem dat opgelost moet worden. Morgen mag een ander betalen.

Dhr. Hoogland

Oh ja, belofte maakt schuld. Dat zal het zijn.

Dhr. van Ommen

Hr Hoogland, u beweert onjuiste dingen. Onno Ruding, minister van financiën in de kabinetten Lubbers I en II, CDA en VVD, heeft enige tijd geleden toegegeven dat de kabinetten bewust de staatsschulden hadden laten oplopen, ondanks de verkiezingsbeloften dit niet te doen. Bij mijn weten zaten er in deze twee kabinetten geen linkse politici, of u moet beter geïnformeerd zijn? Bovendien was het toen Hansje Wiegel die altijd van de daken schreeuwde wat u zojuist veronderstelt. Misschien heeft dat u in de war gebracht?

Dhr. van Ommen

"Wat de mensen die zo anti-schuld zijn voortdurend vergeten, is dat de schuld van de één een claim van een ander is. Niemand kan vermogen opbouwen als er niemand is die geld wil lenen. Dat is volgens mij precies het probleem met de nogal Duitse angst voor tekorten, een angst die momenteel een gezond herstel in de eurozone in de weg staat."


Obligatiehouders kan en mag je niet gelijk stellen aan spaarders. Daarnaast is De Boer vergeten dat de oorzaak van de bubbels bij de particulieren komt door de te lage rente en dat de meeste activa bij de banken bestaat uit speculatie.

Kortom, een slecht artikel. Wanneer gaat De Boer Hans de Geus bellen?

Dhr. Smid

Meer schuld, dat kan, zolang de economie groeit. Dat is geen duurzaam uitgangspunt, want de opbrengst die de aarde jaarlijks kan leveren is eindig, het is een bolletje, met een min of meer constante hoeveelheid energie van de zon, daar is de grens, punt uit. Maw, net als de stelling dat inflatie alle schuld uiteindelijk tot verwaarloosbare proporties zal reduceren, bevat dit artikel dezelfde valse uitgangspunten. De enige manier om van schuld af te komen is hem af te betalen, dan wel insolvent verklaard te worden.

Dhr. Zuilhof

Marcel is in ieder geval iemand die nadenkt en wat meer leest dan de gemiddelde lezer hier.
De overheid heeft haar zeperds maar ik ken ook wel tig verhalen over private bedrijven met zeperds. Wie kan zich Hagemeyer met haar ICT project nog herinneren? Of Fortis met de overname van ABNAMRO? Of SNS met Bouwfonds? Of IMTech in Polen?
Nee private partijen weten beter met kapitaal om te gaan. Hahahahaha

Dhr. ter Meulen

Oh vergeten, maar al deze voorbeelden waren met schuld gefinancierd.

Dhr. ter Meulen

Ik mis een diepere afweging van schuld versus rente. Immers is het ECB-beleid dat de inflatie omhoog moet. Als dat gebeurt en de rente gaat gedurende langere tijden ook weer omhoog, dan wordt het op termijn een stuk pijnlijker voor elk land dat een serieuze schuld heeft. Die 60% is dus helemaal niet zo arbitrair als je ervan uitgaat dat op lange termijn de rentekosten eerder zullen toenemen dan afnemen en je je schuldenniveau rentetechnisch wel betaalbaar moet houden.
Overigens benadrukt dit ook de Griekenland-reken-onzin. Natuurlijk moet men daar de schuld terugbrengen en het liefst door af te lossen, maar niet tot 0 zoals sommigen nu kinderlijk proberen duidelijk te maken.

Dhr. Hogenboom

Als staatsschuld is afbetaald hoef ik minder belasting te betalen en kan ( nog ) meer gaan luieren.
Natuurlijk is het zo dat de schuld in werkelijkheid bijna niet bestaat want ze is alleen fractioneel maar aanwezig.
De rest in gebakken lucht d.m.v. fractioneel bankieren ; echter moeten mensen wel reeel werken voor de vergoeding of rente om dit geld terug op te hoesten... wat dus eigenlijk niet bestaat.
Onze schulden zijn dus eigenlijk rente schulden... Door daarbij inflatie te creeeren ( tbv fractioneel bankieren ) worden alle mensen toch nog paar procent afgeroomd en moet economie ... wel groeien om terug te verdienen en koopkracht te behouden.
Bij geen inflatie kan ik de waarde aan de kant leggen ( hoef geen rente te ontvangen ) en is er over 10-20 jaar nog dezelfde koopkracht. Iedereen een makkelijker leven dan...

En tja... soms komen mensen erachter ( eens in de 50 Jaar of zo ??? ) dat al dat geld ( schuld of tegoed ) geen waarde heeft en alleen maar de reeele economie waarde heeft... dan worden schulden niet terugbetaald i.d.d. en is het volk dus van zijn schuld en spaargeld verlost.

Dhr. van den Boomen

Tsja hr. ter Meulen/ Het verschil tussen zeperds bij de overheid en die van private partijen is dat private partijen het met eigen geld doen en de overheid met belastinggeld EN dat de overheid niet echt efficient hoeft te werken want ze hebben geen concurrentie.....

Dhr. Elgersma

En banken kunnen altijd terugverdienen of meer verdienen via fractioneel bankieren... Dus mensen ga naar de bank en lenen tot je scheel ziet... . Het is net zoals een Hans de Geus eens aangaf in een column; wij moeten schoolgeld terugvragen want al die economen wisten niet eens waar het geld vandaan kwam...fractioneel bankieren dus.
En achter deze mensen lopen de meesten achteraan... schapen naar de slachtbank of slaven voor het leven... zegt U het maar

Dhr. van den Boomen

Als mij van alle artikelen die ik in het FD een ding zou moeten noemen wat mij is opgevallen is het dat: economen het over hun vakgebied niet eens kunnen worden over basale zaken; zij niet in staat zijn consistent te voorspellen; nog geen enkele crisis hebben zien aankomen. Om dan een Nobelprijs winnaar op te voeren om aan te geven hoe het met de kennis van niet economen is gesteld, is op zijn zachtst gezegd pedant.

Dat schuld een land teveel kan worden zien we nu in Griekenland. Dat iemand zich verrijkt bij schuld en iemand anders er voor opdraait is ook duidelijk. Ook al drukken we papier bij (het is geen zero sum game), dat papier komt nooit terecht bij de mensen die de schuld moeten betalen...

Ferdinand Knol

Reactie niet ok? Meld misbruik bij de redactie.